به قدرت رسيدن آل زيار
يکي از سلسله ‏هاي نسبتا کوچک ايران که در فاصله زماني و مکاني ميان دولت علويان طبرستان، سامانيان خراسان و بويهيان مرکز و جنوب و غرب ايران شکل گرفت، سلسله زياري است.داستان آل زيار از اسفار بن شيرويه آغاز شد که نسبتي با آل زيار نداشت.وي از فرماندهان ما کان بن کاکي بود و ماکان خود از فرماندهان علويان طبرستان بود که به تدريج، به استقلال گراييد .اسفار که خودسري ويژه خود را داشت با ما کان نساخت و از سپاه او جدا شد.چشم اميد او به سوي سامانيان بود.به همين دليل با حمايت آنها سپاهي فراهم آورد و از سوي سامانيان امارت گرگان را به دست آورد.
در اين زمان، مرداويج ـ به معناي مردآويز، کسي که با مرد در مي‏آويزد ـ فرزند زيار بن وردانشاه گيلي در سپاه او بود.مرداويج، از رؤساي مردمان گيل بود که به سامانيان پناه برده بود.هم اسفار و هم مرداويج، از خان زادگان محلي بودند که به مرور در سپاه علويان و سامانيان، موقعيتي به دست آورده بودند.
گذشت که در جنگ اسفار بن شيرويه با داعي در نزديکي آمل، داعي شکست خورد.مرداويج که اين زمان در سپاه اسفار بود، و به احتمال، کينه‏هاي کهنه‏اي نسبت به علويان داشت، با نيزه‏اي بر پشت داعي زد و وي را کشت.
اسفار با ماکان کنار آمد، آمل را به وي سپرد و خود در گرگان و ري نشست.اندکي بعد، اميري که او بر ري گماشته بود، به ستمگري پرداخت.اسفار به سوي ري شتافت و آن امير ترک به قم گريخت.اسفار مرداويج را در تعقيبش به قم فرستاد، اماآن شخص به اصفهان گريخته بود و مرداويج بازگشت.
اين زمان حوزه قدرت اسفار گسترده بود و قدرت فراواني داشت، به طوري که سپاه خليفه عباسي هم از پس وي برنيامد.شورشي در قزوين سبب کشته شدن عامل اسفار شد و اسفار بيرحمانه به مردم حمله کرد و به گفته ابن اسفنديار «بسياري اهل قزوين را بدين خيانت بکشت، چنان که مردم خانه‏ها بازگذاشتند و به اطراف جهان پراکنده شدند، بازارها و خانه‏هاي قزوين را آتش در فرمود زد و با هيچ آفريده در آن ولايت يک رشته نگذاشت» .
گفته‏اند که اسفار با نشان دادن گرايش‏هاي ضد ديني، به تخريب مساجد پرداخت و بدين ترتيب نشان داد که گرايش او متفاوت از ساير حکومت‏هاي نيمه مستقلي است که همه مي‏کوشيدند حرمت اسلام را حفظ کنند.
مرداويج که از سوي اسفار حکومت زنجان را داشت، با همراهي مخالفان فراوان اسفار، وي را به قتل رساند.او با حمايت وزير معزول اسفار و جلب حمايت توده‏هاي مردم مسلمان و نيز همراهي امير محلي طارم محمد بن مسافر معروف به سلار ـ که خود بنيان گذار يک سلسله محلي با نام آل مسافر شد ـ بر اسفار شوريد.اسفار که شاهد پيوستن سپاهيانش به مرداويج بود گريخت، اما در نزديکي طالقان قزوين گرفتار شد و به قتل رسيد.از آن پس، مرداويج، وارث اسفار بن شيرويه شد.اين رخداد در سال 319 هجري روي داد.

< قبلی		بعدی >