ياد بودهاى غدير
زنده نگه داشتن ياد غدير مؤثرترين عامل در احياى محتواى آن است. در طول تاريخ يادبودهاى مختلفى از غدير به چشم مى خورد كه اقوام و ملل مختلف مسلمان به فراخور حال خود و شرايطى كه در آن بوده اند، براى حضور غدير در جامعه ى خود به كار گرفته اند.
مسجد غدير در بيابان غدير به عنوان جايگاهى متبرك، زيارتگاه مسلمين بوده است. جشنهاى ساليانه ى غدير و برنامه هاى متنوعى كه به مناسبت آن اجرا مى شود نيز جلوه ى ديگرى از احياى غدير است. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در غدير نيز تجديد خاطره اى از غدير و دست بيعتى مجدد با صاحب غدير است. اين يادبودها همه مظاهرى از حفظ نام غدير در جوامع معتقد به آن، و سنگر دفاعى از غدير در برابر مخالفان آن است. در سايه ى همين يادمان است كه پس از چهارده قرن نام غدير بر پيشانى تاريخ اسلام مى درخشد و هزاران توطئه براى نابودى آن خنثى شده است.
مسجد غدير
غدير، اين سرزمين مقدس كه در سال دهم هجرت، در حجة الوداعِ پيامبر گرامى صلى اللَّه عليه و آله نقش مهمى ايفا كرد و 'وصايت و ولايت' اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام را رقم زد هم اكنون چه وضعى دارد؟
آيا اين نقطه ى مهم تاريخى در گرد و غبار عناد و لجاج به فراموشى سپرده شده است؟ آيا اين وادى مقدس نبايد زيارتگاه شيعيان بلكه همه ى مسلمانان جهان باشد؟
مگر بعد از گذشت چهارده قرن اين خاك عطرآگين، شميم روح پرور و با صفاى رسالت و وصايت را در خود نگهدارى نكرده است؟ مگر هنوز نشان گامهاى مقدس پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و على عليه السلام بر آن سرزمين پاكيزه نقش نبسته است؟ و مگر همان خاك و شن ها شاهد آن صحنه ى بزرگ نبوده اند؟ مگر آواى نجات بخش پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در امواج هواى تفتيده ى غدير منعكس نيست؟
آيا به زائران بيت اللَّه الحرام هم اكنون اجازه مى دهند از آن سرزمين پاك بگذرند و روح و جسم خود را در همان فضائى كه نداى ملكوتى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در روز هجدهم ذيحجه ى سال دهم هجرت بلند شد؛ تازگى و طراوت بخشند؟
تاريخچه مسجد غدير
[ بحارالانوار: ج 8 قديم ص 225 ج 37 ص 201، ج 52 ص 5 ح 4، ج 100 ص 225. اثبات الهداة: ج 2 ص 17 ح 67، ص 21 ح 87، ص 199 ح 1004. معجم البلدان: ج 2 ص 389. مصباح المتهجد: ص 709. الوسيله "ابن حمزه": ص 196. الغيبة "شيخ طوسى": ص 155. الدروس: ص 156. مزارات اهل البيت عليهم السلام و تاريخها "سيد جلالى": ص 42. ]
از روزى كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در غدير خم اميرالمؤمنين عليه السلام را به امامت منصوب فرمود، آن وادى تقدس تازه اى يافت. مراسم سه روزه در آن سرزمين با حضور دو نور پاك محمد و على صلوات اللَّه عليهما و آلهما چنان روحى در كالبد آن جارى ساخت كه در طول چهارده قرن همواره با نام 'مسجد پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در غدير' بر سر زبانها ماند و ميليونها زائر بيت اللَّه در رفت و بازگشت بدان تبرك جستند و با عبادت در آن به بارگاه الهى تقرب جستند.
ائمه عليهم السلام به اصحابشان سفارش اكيد داشتند كه از زيارت مسجد غدير غفلت نكنند. امام حسين عليه السلام در مسير بازگشت از مكه به كربلا توقفى در غدير داشتند. امام باقر و امام صادق عليهماالسلام به مسجد غدير آمدند و جاى جاى مراسم غدير را براى اصحابشان تشريح كردند.
محدثان و علماى بزرگ نيز در غدير حضور مى يافتند و اداى احترام مى كردند. على بن مهزيار اهوازى از قرن سوم در سفر حج خود به مسجد غدير آمده است. در كلام شيخ طوسى از قرن ششم و ابن حمزه از قرن هفتم و شهيد اول و علامه حلى از قرن هشتم نام مسجد غدير و تصريح به باقى بودن آثار آن در زمانشان را مى خوانيم.
سيد حيدر كاظمى در سال 1250 از وجود آن خبر داده و در آن زمان با آنكه جاده از غدير فاصله داشته ولى مسجد آن مشهور بوده است. محدث نورى نيز از وجود آن در سال 1300 خبر داده و شخصاً در آن حضور يافته و اعمال آن را بجا آورده است.
تخريب مسجد غدير به دست دشمنان
[ مثالب النواصب "ابن شهر آشوب"، نسخه ى خطى: ص 63. ]
همانگونه كه 'غدير' پرچمى بر بلنداى تاريخ است كه از آن نور سبز 'على ولى اللَّه' مى درخشد، مسجد غدير هم تيرى به چشم دشمنان ولايت بوده كه بناى گِل و آجرى آن به عنوان سندى زنده از غدير در قلب صحرا مى درخشيد. از همين جاست كه دشمنان كينه توز على عليه السلام كه درِ خانه اش را آتش زدند و تابعان آنان در طول قرنها هرگز چشم ديدن چنين بناى اعتقادى- تاريخى را نداشتند.
آثار مسجد غدير كه توسط پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و اصحابش علامت گذارى شده بود، اولين بار به دست عمر بن الخطاب از ميان برده شد و علائم آن محو گرديد.
بار ديگر در زمان اميرالمؤمنين عليه السلام احيا شد ولى پس از شهادت آن حضرت، معاويه ساربانى را با دويست نفر فرستاد تا آثار غدير خم را با خاك يكسان كنند!
در زمانهاى بعد بار ديگر مسجد غدير بنا شد و از آنجا كه در كنار جاده ى حجاج قرار داشت محلى معروف بود و حتى تاريخ نگاران و جغرافى نويسانِ سنّى هم آن را نام برده و محل آن را تعيين كرده اند.
تا صد سال پيش مسجد غدير بر پا بوده و با آنكه در منطقه ى مخالفان بوده ولى رسماً محل عبادت و به عنوان مسجد غدير معروف بوده است، تا آنكه آخرين ضربه را وهابيها زده اند. آنان دو اقدام كينه توزانه براى از بين بردن مسجد غدير انجام داده اند: از يكسو مسجد را خراب كرده و آثار آن را از بين برده اند، و از سوى ديگر مسير جاده را طورى تغيير داده اند كه از منطقه ى غدير فاصله ى زيادى پيدا كرده است.
محل كنونى مسجد غدير
[ مجله تراثنا: شماره ى 21 ص 5 تا 22. ]
هم اكنون غدير به صورت بيابانى است كه در آن آبگيرى و چشمه ى آبى است و محل مسجد- كه اكنون اثرى از آن نيست- بين چشمه و آبگير بوده است. اين منطقه در حدود 200 كيلومترى مكه در نزديكى شهر 'رابغ' در كنار روستاى جحفه كه ميقات حجاج است قرار دارد و هم اكنون بنام 'غدير' شناخته مى شود و مردم منطقه به خوبى از محل دقيق و نام آن آگاهند و مى دانند كه شيعيان هر از چندگاهى براى يافتن آن به منطقه مى آيند و پرس و جو مى كنند.
راه رسيدن به وادى غدير
راه رسيدن به وادى غدير هم اكنون از دو طريق است:
1. راه حجفه:
از كنار فرودگاه رابغ تا اول روستاى جحفه، سپس 5 كيلومتر به سمت شمال در ريگزار تا قصر عليا، سپس 2 كيلومتر در سمت راست جاده با عبور از تپه هاى شنى، سپس بيابانى كوتاه، از بيابان به سمت راست جاده وادى غدير است. فاصله ى غدير نسبت به ميقات جحفه از سمت طلوع آفتاب 8 كيلومتر است.
2. راه رابغ:
از تقاطع جاده مكه- مدينه- رابغ به سمت مكه در طرف چپ جاده 10 كيلومتر، سپس به سمت راست، جاده ى فرعى به طرف غدير است كه فاصله ى آن از جنوب شرقى تا رابغ 26 كيلومتر است.
به اميد آنكه با ظهور صاحب غدير، منطقه ى زيبا و روح انگيز غدير بار ديگر احيا شود، و بين آبگير و چشمه ى آن مسجد با شكوهى بنا شود و محل منبر و خيمه ى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله با ترسيم كاملى از آن واقعه ى عظيم در آنجا مورد بازديد جهانيان قرار گيرد.
زيارت اميرالمؤمنين در روز غدير
آرزوى هر شيعه است كه اى كاش زمان به عقب برمى گشت و در غدير حاضر بود و با مولايش دست بيعت مى داد و به آن حضرت تبريك مى گفت. اى كاش اميرالمؤمنين عليه السلام اكنون زنده بود، و هر ساله در روز غدير به حضورش شرفياب مى شديم و با او تجديد بيعت مى كرديم و بار ديگر به او تهنيت مى گفتيم.
تحقق اين آرزو چندان مشكل نيست. زيارت اميرالمؤمنين عليه السلام در نجف اشرف و حضور در حرم مطهر آن حضرت و عرض ادب به ساحت قدس او و سخن گفتن با او از صميم جان و باز گفتن اين آرزوى قلبى در پيشگاهش از نظر شيعه، تجديد بيعت حقيقى و تبريك و تهنيت واقعى است. سلام غدير به آن دوم شخصيت عالم وجود كه صداى ما را مى شنود و پاسخ ما را مى دهد در حكم حضور در بيابان غدير و بيعت با دست مبارك اوست.
امام صادق و امام رضا عليهماالسلام سفارش اكيد فرموده اند كه تا حد امكان در روز غدير كنار قبر اميرالمؤمنين عليه السلام حاضر باشيم و اين يادبود عظيم را در حرم صاحب غدير بپا كنيم. حتى اگر نمى توانيم در حرم او حاضر شويم در هر جايى كه باشيم كافى است به سوى قبر حضرت اشاره كنيم و به او سلامى دهيم و قلب خود را در حرم او حاضر كنيم و با مولايمان سخن بگوييم، [ عوالم: ج 3:15 ص 220. ] كه او سلام ما را سلامى گرم مى دهد و دست بيعت ما را با دستان يداللهى خويش مى فشارد.
اين يادبود سالانه، تجديد خاطره ى غدير و بيعت مجدد با صاحب آن است، و از زمان ائمه عليهم السلام تا كنون همواره برگزار شده است. سالانه هزاران نفر در شب و روز غدير در حرم اميرالمؤمنين عليه السلام حضور يافته اند و بند رقّيت او را به دست مباركش زينت گردن خود ساخته اند و به صاحب اختيارى مطلق او بر همه ى هستى شان افتخار نموده اند، و اين را به عنوان بيعت با فرزندش حضرت قائم آل محمد عجل اللَّه تعالى فرجه تلقى نموده اند.
امام هادى عليه السلام- در سالى كه معتصم عباسى آن حضرت را از مدينه به سامرا تبعيد كرد- در روز غدير به نجف آمدند و در حرم جدشان اميرالمؤمنين عليه السلام حضور يافتند و زيارت مفصلى خطاب به آن حضرت انشا فرمودند. [ بحارالانوار: ج 97 ص 360. ] اين زيارت از نظر محتوا، دوره ى كامل عقايد شيعه درباره ى ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام و فضايل و سوابق و محنتهاى آن حضرت را بيان مى كند. در اينجا جملاتى از اين زيارت را كه تجديد عهدى با عقايد ريشه دارمان است و نيز برخى دعاها كه در آن مسئله ى غدير مطرح شده مى آوريم:
در دعاى ندبه مى خوانيم
فَلَمَّا انْقَضَتْ أَيَّامُهُ أَقامَ وَلِيَّهُ عَلِىَّ بْنَ أَبي طالِبٍ صَلَواتُكَ عَلَيْهِما وَ آلِهِما هادِياً إِذْ كانَ هُوَ الْمُنْذِرُ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ، فَقالَ وَ الْمَلَأُ أَمامَهُ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلاهُ، أَللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.
آنگاه كه دوران رسالت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله سرآمد ولىّ خود على بن ابى طالب عليه السلام را به عنوان هدايتگر مردم منصوب نمود، چرا كه او ترساننده ى مردم بود و هر قومى هدايتگرى مى خواهد. لذا در حالى كه مردم در برابر او بودند فرمود: هركس من صاحب اختيار او هستم على صاحب اختيار اوست. خدايا دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هركس او را دشمن بدارد و يارى كن هركس او را يارى كند و خوار كن هركس او را خوار كند.

بعدی >