همانطور كه در روز غدير 'ولايت' بر انسانها عرضه شد، در عالم خلقت بر ساير مخلوقات نيز عرضه شد. امام رضا عليه السلام در حديثى به وقوع اين امور در روز غدير اشاره مى فرمايد: [ عوالم: ج 3:15 ص 224. ]
- عرضه ى ولايت بر اهل آسمانها، و سبقت اهل آسمان هفتم در قبول آن، و تزيين آن به عرش الهى.
- قبول اهل آسمان چهارم ولايت را پس از اهل آسمان هفتم، و تزيين آن به بيت المعمور.
- قبول اهل آسمان دنيا ولايت را پس از اهل آسمان چهارم، و تزيين آن به ستارگان.
- عرضه ى ولايت بر بقعه هاى زمين، و سبقت مكه در قبول آن و زينت آن به كعبه.
- قبول مدينه ولايت را بعد از مكه، و زينت آن به پيامبر صلى اللَّه عليه و آله.
- قبول كوفه ولايت را بعد از مدينه، و زينت آن به اميرالمؤمنين عليه السلام.
- عرضه ى ولايت بر كوهها، و قبول سه كوه پيش از سايرين: عقيق، فيروزه، ياقوت. و به همين جهت بر ساير جواهرات فضيلت دارند.
- قبول معادن طلا و نقره ولايت را بعد از عقيق و فيروزه و ياقوت.
- هر كدام از كوهها كه ولايت را قبول نكرد چيزى بر آن نمى رويد.
- عرضه ى ولايت بر آبها، آنكه قبول كرد گوارا و آنكه قبول نكرد تلخ و شور شد.
- عرضه ى ولايت بر نباتات، هر كدام قبول كرد شيرين و خوش طعم، و هر كدام قبول نكرد تلخ شد.
- عرضه ى ولايت بر پرندگان، هر كدام قبول كرد با صداى زيبا و فصيح مى خواند، و هركدام قبول نكرد اَلكَن شد
يك تقارن جالب
از لطايف مقدرات الهى اين است كه در روز 18 ذى الحجه عثمان كشته شد و مردم پس از 23 سال غصب خلافت، با اميرالمؤمنين عليه السلام بيعت كردند و خلافت ظاهرى آن حضرت بار ديگر مقارن با روز غدير شد. [ اثبات الهداة: ج 2 ص 198. بحارالانوار: ج 31، ص 493. ]
عيد غدير را چگونه جشن بگيريم
اساس و سابقه عيد و جشن غدير
اعيادِ هر ملت، روزى براى احياء شعائر آنان و تجديد عهد و يادآورى روزهاى سرنوشت ساز و مهم آنهاست. عيد گرفتنِ روز 'غدير' از همان سال حجة الوداع و در همان بيابان غدير پس از اتمام خطبه ى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله شروع شد. در طول سه روز توقف در 'غدير خم' مراسمى بر پا شد و حضرت شخصاً از مردم خواستند كه به او تبريك بگويند و مى فرمود: 'هَنِّئوني، هَنِّئوني' كه اين سخن را در هيچيك از فتحها و پيروزى ها نفرموده بود.
اولين تهنيت ها و تبريكها را مردم به خود پيامبر و اميرالمؤمنين صلوات اللَّه عليهماوآلهما عرض كردند و به همين مناسبت در آن ايام شعر سروده شد.
اين سنت حَسَنه در فراز و نشيب تاريخ همچنان ادامه يافت و به صورت يك سيره ى مستمر و مؤكد مورد توجه عام و خاص اهل اسلام بوده و هرگز ترك نشده است. [ در اين مورد به كتاب 'الغدير' علامه ى امينى: ج 1 ص 283، وكتاب 'الغدير فى الاسلام' تأليف شيخ محمد رضا فرج اللَّه: ص 209 مراجعه شود. ]
اين عيد در جوامع شيعه- به پيروى از روايات معصومين عليهم السلام- از عيد فطر و قربان مهم تر تلقّى شده و به طور مفصل ترى جشن گرفته مى شود.
مراعات شئونِ جشن غدير
از آنجا كه هر قومى با چگونگى عيد گرفتن، ماهيتِ فرهنگى و عقيدتى خود را نشان مى دهند، لذا در مذهب اهل بيت عليهم السلام هم براى عيد گرفتنِ 'غدير' امور و جوانب مختلفى در نظر گرفته شده است كه با مراعات آنها گوشه اى از ماهيتِ فكرى تشيع به جهانيان معرفى مى شود. اين موارد كه از روايات استخراج شده در اين قسمت ذكر خواهد شد.
مراسم جشنى كه به مناسبت غدير گرفته مى شود منحصر به آنچه ذكر مى كنيم نيست، ولى بايد ضمن اظهار سرور و شادى سه جهت اساسى در نظر گرفته شود:
اولاً: برنامه هاى جشن تناسب با موضوع عيد داشته باشد، و متناسب با مقام صاحب عيد يعنى اميرالمؤمنين عليه السلام باشد، و رنگ مذهبى در سراسر مراسم مد نظر باشد و با جشنهاى عادى از قبيل عروسى و وليمه و غيره كاملاً متمايز باشد.
ثانياً: كارهايى كه با شرع منافات دارد- چه حرام و چه مكروه- به هيچ عنوان در مراسم جشن مخلوط نشود. آنچه قلب ائمه عليهم السلام را رنج مى دهد و هر كس مى تواند به حكم وجدان بفهمد كه ايشان از نبودن آن خشنودترند، در همه ى جشنها بخصوص چنين جشنهايى بايد ترك شود.
ثالثاً: آنچه ذيلاً از روايات استخراج شده مورد توجه باشد و تا حد امكان سعى در پياده كردن آنها در مراسم غدير باشد.
دستورات ائمه درباره عيد و جشن غدير
در احاديث اهل بيت عليهم السلام مراسم و برنامه هاى عامى براى همه ى اعياد وارد شده كه در كتب ادعيه مذكور است. گذشته از آنها براى عيد و جشن غدير دستورات خاصى از ائمه عليهم السلام وارد شده كه آنها را در دو قسمت بيان مى نماييم:
1. امور اجتماعى.
2. امور عبادى.
امور اجتماعى در عيد غدير
اظهار سرور قلبى و زبانى
- اميرالمؤمنين عليه السلام مى فرمايد: در اين روز، روى خوش با يكديگر داشته باشيد، و در ملاقاتهايتان اظهار سرور و شادى نمائيد. [ عوالم: ج 3:15 ص 209. ]
- امام صادق عليه السلام فرمود: روز غدير روزى است كه به عنوان اظهار سرور از نعمت ولايت كه خداوند بر شما منت گذارده، بايد شكر و حمد خدا نمائيد. [ بحارالأنوار: ج 37 ص 170. ]
- امام رضا عليه السلام فرمود: اين روز، روزِ تبسم بر روى مؤمنين است. هر كس در اين روز بر روى برادر مؤمن خود تبسم كند خداوند در روز قيامت نظر رحمت به او مى نمايد و هزار حاجت او را بر مى آورد، و قصرى از دُرّ سفيد در بهشت برايش بنا مى كند. [ عوالم: ج 3:15 ص 223. ]
تبريك و تهنيت گفتن
- امام صادق عليه السلام فرمود: هرگاه در اين روز برادر مؤمن خود را ملاقات كردى بگو:
'الْحَمْدُ للَّهِِ الَّذي أَكْرَمَنا بِهذَا الْيَوْمِ وَ جَعَلَنا مِنَ الْمُؤْمِنينَ، وَ جَعَلَنا مِنَ الْمُوفينَ بِعَهْدِهِ الَّذي عَهِدَهُ إِلَيْنا وَ ميثاقِهِ الَّذي واثَقَنا بِهِ مِنْ وِلايَةِ وُلاةِ أَمْرِهِ وَالْقُوَّامِ بِقِسْطِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْنا مِنَ الْجاحِدينَ وَ الْمُكَذِّبينَ بِيَوْمِ الدّينِ'.
'شكر خداى را كه ما را به اين روز گرامى داشته و ما را از مؤمنان و از وفاداران به پيمانى كه با ما بسته و عهدى كه درباره ى واليان امرمان و بر پا دارندگان عدالت از ما گرفته قرار داده است، و ما را از منكران و تكذيب كنندگان روز قيامت قرار نداده است'. [ عوالم: ج 3:15 ص 215. ]
- امام رضا عليه السلام فرمود: در اين روز به يكديگر تهنيت و تبريك بگوئيد، و
هرگاه برادر مؤمن خود را ملاقات كرديد چنين بگوئيد:
'الْحَمْدُ للَّهِِ الَّذي جَعَلَنا مِنَ الْمُتَمَسِّكينَ بِوِلايَةِ أَميرِالْمُؤْمنينَ عليه السلام'. 'سپاس خدايى را كه ما را از تمسك كنندگان به ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام قرارداده است'. [ عوالم: ج 3:15 ص 223. ]
- در بخش دوم ذكر شد كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در غدير خم به مردم دستور دادند كه به خود ايشان و به اميرالمؤمنين عليه السلام تبريك و تهنيت بگويند، و مى فرمود: 'هَنِّئُوني، هَنِّئوني'. [ الغدير: ج 1 ص 271 و 274. در اين باره به قسمت سوم از بخش دوم اين كتاب مراجعه شود. ]
جشن گرفتن عمومى
- جشن گرفتن به معناى اجتماع عده اى به مناسبتى شادى آور و مسرور كننده است. به عبارت ديگر 'جشن' بمعنى عيد گرفتنِ دستجمعى و نمونه ى بارز آن است.
- اميرالمؤمنين عليه السلام روز غديرى را كه با جمعه مقارن شده بود جشن گرفتند و در خطبه اى به همين مناسبت، مطالب مفصلى درباره ى غدير و عيد گرفتن آن فرمودند. پس از نماز، حضرت به اتفاق اصحابشان به منزل امام مجتبى عليه السلام كه جشنى در آن برپا كرده بود رفتند و پذيرايى مفصلى انجام شد. [ عوالم: ج 3:15 ص 209. ]
- امام رضا عليه السلام در روز غديرى روزه گرفتند و براى افطار عده اى را دعوت نمودند، و براى آنان سخنان مفصلى درباره ى غدير فرمودند، و به منازل آنان هدايايى فرستادند. [ عوالم: ج 3:15 ص 221. ]
- اميرالمؤمنين عليه السلام درباره ى عيد غدير فرمود: در اين روز كنار يكديگر جمع شويد تا خداوند امور شما را جمع و درست نمايد. [ عوالم: ج 3:15 ص 209. ]
- سرودن و خواندن اشعار نيز تناسب تامى با جشن عمومى غدير دارد كه در واقع نوعى يادبود و يادگار است و با شيرينى خاصى كه در شعر نهفته است طراوتِ جشن بيشتر مى شود.
شعر گفتنِ حسان بن ثابت به مناسبت مراسم غدير كه با اجازه ى شخص پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در اولين جشن غدير صورت گرفت مؤيد اين مطلب است. [ عوالم: ج 3:15 ص 41. در اين باره به قسمت سوم از بخش دوم اين كتاب مراجعه شود. ]
لباس نو پوشيدن
- امام رضا عليه السلام فرمود: اين روز، روزِ زينت كردن است. هر كس خود را براى روز عيد غدير زينت كند خداوند گناهان او را مى آمرزد، و ملائكه اى به سوى او مى فرستد كه براى او حسنات بنويسند و تا سال آينده درجات او را بالا ببرند. [ عوالم: ج 3:15 ص 224. ]
- امام رضا عليه السلام در روز عيد غديرى به منازل عده اى از خواص اصحابشان البسه ى نو حتى انگشتر و كفش فرستادند، و احوال ظاهرى آنان و اطرافيان خود را تغيير دادند، و لباسهاى عادى روزانه را به لباسهاى مناسب عيد تغيير دادند. [ عوالم: ج 3:15 ص 221. ]
هديه دادن
- اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: در اين روز نعمتهاى خداوند را به يكديگر هديه دهيد همانطور كه خداوند بر شما منت نهاده است. [ عوالم: ج 3:15 ص 209. ]
ديدار مؤمنان
- امام رضا عليه السلام فرمود: هر كس در اين روز مؤمنان را زيارت كند و به ديدار آنان رود خداوند بر قبر او هفتاد نور وارد مى كند و قبر او را وسيع مى نمايد، و هر روز هفتاد هزار ملائكه در قبرش او را زيارت مى كنند و او را به بهشت بشارت مى دهند. [ عوالم: ج 3:15 ص 224. ]
توسعه بر خانواده و برادران
- اميرالمؤمنين عليه السلام در روز عيد غديرى فرمود: وقتى از اين اجتماعتان برگشتيد بر عيال خود توسعه دهيد و با برادران خود نيكى كنيد.... به يكديگر نيكى كنيد تا خداوند الفت و انس شما را بر قرار فرمايد. [ عوالم: ج 3:15 ص 209. ]
- اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: احسان در اين روز موجب رشد مال و زياد شدن آن مى گردد. [ عوالم: ج 3:15 ص 209. ]
- امام رضا عليه السلام فرمود: هر كس در اين روز بر عيالش و بر خودش وسعت دهد خداوند مالش را زياد مى كند. [ عوالم: ج 3:15 ص 223. ]
عقد اخوّت و برادرى
يكى از مراسمى كه براى عيد غدير ذكر شده برنامه ى 'عقد اُخُوّت' است، به اين معنى كه برادران دينى- طى يك سنت اسلامى- برادرى خود را مستحكم مى نمايند و با يكديگر پيمان مى بندند كه در آخرت نيز به ياد يكديگر باشند. در ضمن درباره ى حقوق برادرى اسلام كه بسيار زياد است و مراعات آنها احتياج به مواظبت دارد از يكديگر حليت مى گيرند، و با همين حلاليت بار ديگر خود را متوجه لزوم مراعات آنها مى نمايند.
كيفيت اجراى عقد اُخُوّت چنين است: [ مستدرك الوسائل "محدث نورى" چاپ قديم ج 1 ص 456 باب 3، از كتاب زاد الفردوس نقل كرده است. همچنين از شيخ نعمة اللَّه بن خاتون عاملى نقل كرده كه بر اين مطلب از پيامبر صلى اللَّه عليه و آله نصّ وارد شده است. همچنين مرحوم فيض كاشانى در كتاب خلاصه الأذكار، باب دهم "ص99" برنامه ى 'عقد اُخُوّت' را ذكر نموده است. ]
دست راست خود را در دست راست برادر مؤمن مى گذارى و مى گويى:
'واخَيْتُكَ فِى اللَّهِ وَ صافَيْتُكَ فِى اللَّهِ وَ صافَحْتُكَ فِى اللَّهِ، وَ عاهَدْتُ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ وَ أَنْبِيائَهُ وَ الْأَئِمَّةَ الْمَعْصُومينَ عَلَيْهِمُ السَّلامُ عَلى أَنّي إِنْ كُنْتُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ الشَّفاعَةِ وَ أُذِنَ لي بِأَنْ أَدْخُلَ الْجَنَّةَ لا أَدْخُلُها إِلاَّ وَ أَنْتَ مَعي'.
'با تو در راه خدا برادرى و يك روئى "با صفائى" مى نمايم و دست مى دهم، و با خدا و ملائكه اش و رسولان و انبيائش و امامان معصوم عليهم السلام پيمان مى بندم كه اگر من از اهل بهشت و اهل شفاعت بودم و به من اجازه ى ورود به بهشت داده شد، وارد آن نشوم مگر آنكه تو نيز همراه من باشى'.
آنگاه برادر دينى در جواب او بگويد: 'قَبِلْتُ': 'قبول كردم'. سپس بگويد: 'أَسْقَطْتُ عَنْكَ جَميعَ حُقُوقِ الْاُخُوَّةِ ما خَلاَ الشَّفاعَةَ و الدُّعاءَ وَ الزِّيارَةَ': 'همه ى حقوق برادرى را از تو ساقط كردم "و بر تو بخشيدم" مگر شفاعت و دعا و زيارت را'.

< قبلی		بعدی >