[ بحارالأنوار: ج 37 ص 113، ج 21 ص 380. ]
پيامبر صلى اللَّه عليه و آله قبل از غدير، در دو موقعيت حساس براى مردم خطابه ايراد كردند كه در واقع زمينه سازى براى خطبه ى غدير بود.
اولين خطابه ى آن حضرت در منى بود. در اين خطبه ابتدا اشاره به امنيت اجتماعى مسلمين از نظر جان و مال و آبروى مردم نمودند، و سپس خونهاى به ناحق ريخته و اموال به ناحق گرفته در جاهليت را رسماً مورد عفو قرار دادند تا كينه توزيها از ميان برداشته شود و جو اجتماع براى تأمين امنيت كامل آماده شود. سپس مردم را بر حذر داشتند از اينكه بعد از او اختلاف كنند و بر روى يكديگر شمشير بكشند.
در اينجا تصريح فرمودند كه:
'اگر من نباشم على بن ابى طالب در مقابل متخلفين خواهد ايستاد'.
سپس حديث ثقلين بر لسان مبارك حضرت جارى شد و فرمودند:
'من دو چيز گرانبها در ميان شما باقى مى گذارم كه اگر به اين دو تمسك كنيد هرگز گمراه نمى شويد: كتاب خدا و عترتم يعنى اهل بيتم'.
اشاره اى هم داشتند به اينكه عده اى از همين اصحاب من روز قيامت به جهنم برده مى شوند.
نكته ى جالب توجه اينكه در اين خطابه، اميرالمؤمنين عليه السلام سخنان حضرت را براى مردم تكرار مى كردند تا آنان كه دورتر بودند بشنوند.
خطابه دوم در مسجد خيف در منى
[ بحارالأنوار: ج 37 ص 114. ]
دومين مورد خطابه ى حضرت در مسجد 'خيف' در منى بود. در روز سوم از توقف در منى، حضرت فرمان دادند تا مردم در مسجد خيف اجتماع كنند. در آنجا نيز خطابه اى ايراد فرمودند كه ضمن آن صريحاً از مردم خواستند گفته هاى او را به خاطر بسپارند و به غائبان برسانند.
در اين خطبه به اخلاص عمل و دلسوزى براى امام مسلمين و تفرقه نينداختن سفارش فرمودند و تساوى همه ى مسلمانان در برابر حقوق و قوانين الهى را اعلام كردند. بعد از آن متعرض مسئله ى خلافت شدند و حديث ثقلين بر لسان حضرت جارى شد، و بار ديگر زمينه را براى غدير آماده كردند.
در اين مقطع، منافقين كاملاً احساس خطر كردند و قضيه را جدى گرفتند و پيمان نامه نوشتند و هم قسم شدند و برنامه هاى خود را آغاز كردند. [ تفصيل اقدامات منافقين در بخش سوم اين كتاب ذكر خواهد شد. ]
تحويل ميراث انبياء قبل از غدير
[ بحارالانوار: ج 28 ص 96، ج 37 ص 113، ج 40 ص 216. ]
در مكه دستور الهى بر پيامبر صلى اللَّه عليه و آله چنين وحى شد: 'نبوت تو به پايان رسيده و روزگارت كامل شده است. اسم اعظم و آثار علم و ميراث انبياء را به على بن ابى طالب بسپار كه اولين مؤمن است. من زمين را بدون عالمى كه اطاعت من و ولايتم با او شناخته شود و حجت بعد از پيامبرم باشد رها نخواهم كرد'.
يادگارهاى انبياء عليهم السلام صُحُف آدم و نوح و ابراهيم عليهم السلام و تورات و انجيل و عصاى موسى عليه السلام و انگشتر سليمان عليه السلام و ساير ميراثهاى ارجمندى است كه فقط در دست حجج الهى است. تا آن روز خاتم انبياء صلى اللَّه عليه و آله حافظ اين ميراثهاى الهى بود و اينك به دستور الهى به اميرالمؤمنين عليه السلام منتقل شد. اين ودايع از اميرالمؤمنين عليه السلام به امامان بعد منتقل شده تاكنون كه در دست مبارك آخرين حجت پروردگار حضرت بقية اللَّه الاعظم عليه السلام است.
پيامبر صلى اللَّه عليه و آله، اميرالمؤمنين عليه السلام را فرا خواند و جلسه ى خصوصى تشكيل دادند و يك شبانه روز برنامه ى سپردن ودايع الهى طول كشيد.
لقب اميرالمؤمنين
[ بحارالأنوار: ج 37 ص 111 و 120. عوالم: ج 3:15 ص 39. كتاب سليم بن قيس: ص 730. ]
در مكه جبرئيل، لقب 'اميرالمؤمنين' را به عنوان اختصاص آن به على بن ابى طالب عليه السلام از جانب الهى آورد، اگر چه اين لقب قبلاً نيز براى آن حضرت تعيين شده بود.
پيامبر صلى اللَّه عليه و آله دستور دادند تا يك يك اصحاب نزد على عليه السلام بروند و به عنوان 'اميرالمؤمنين' بر او سلام كنند و 'السلام عليك يا اميرالمؤمنين' بگويند، و بدين وسيله در زمان حيات خود، از آنان اقرار بر امير بودن على عليه السلام گرفت.
در اينجا ابوبكر و عمر به عنوان اعتراض به پيامبر صلى اللَّه عليه و آله گفتند: آيا اين حقى از طرف خدا و رسولش است؟ حضرت غضبناك شد و فرمود: 'حقى از طرف خدا و رسولش است، خداوند اين دستور را به من داده است'.

اعلان رسمى براى حضور در غدير
[ بحارالأنوار: ج 21 ص 385، ج 37 ص 111 و 158. اثبات الهداة: ج 2 ص 136 ح 593. الغدير: ج 1 ص10 و 268. ]
با اينكه انتظار مى رفت پيامبر خدا در اين اولين و آخرين سفر حج خود مدتى در مكه بمانند، ولى بلافاصله پس از اتمام حج حضرت به منادىِ خود بلال دستور دادند تا به مردم اعلان كند: فردا كسى جز معلولان نبايد باقى بماند، و همه بايد حركت كنند تا در وقت معين در 'غدير خم' حاضر باشند.
انتخاب منطقه ى 'غدير' كه به امر خاص الهى بود از چند جهت قابل ملاحظه است: يكى اينكه در راه بازگشت از مكه، كمى قبل از محل افتراق كاروانها و تقاطع مسيرهاست.
دوم اينكه در آينده هاى اسلام كه كاروانهاى حج در راه رفت و برگشت از اين مسير عبور مى كنند با رسيدن به وادى غدير و نماز در مسجد پيامبر صلى اللَّه عليه و آله، تجديد خاطره و بيعتى با اين زيربناى اعتقادى خود مى نمايند و ياد آن در دلها احيا مى گردد. [ مسجد پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در غدير- كه يادگار آن واقعه ى تاريخى است- روزهاى جالبى از سوى دوست و دشمن به خود ديده كه در بخش آخر كتاب حاضر به آنها اشاره خواهد شد. ]
سوم اينكه 'غدير' كمى قبل از 'جحفه'، بيابانى وسيع و آبگيرى براى جمع شدن آب سيلها و همچنين آب چشمه اى كه از سمت شمال غربى به آن مى ريزد و چند درخت كهنسال تنومند بوده، كه براى برنامه ى سه روزه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و ايراد خطبه براى آن جمعيت انبوه بسيار مناسب بوده است.
براى مردم بسيار جالب توجه بود كه پيامبرشان- پس از ده سال دورى از مكه- بدون آنكه مدتى اقامت كنند تا مسلمانان به ديدارش بيايند و مسائل خود را مطرح كنند، بعد از اتمام مراسم حج فوراً از مكه خارج شدند و مردم را نيز به خروج از مكه و حضور در 'غدير' امر نمودند.
صبح آن روز كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله از مكه حركت كردند، سيل جمعيت كه بيش از صد و بيست هزار نفر [ بقولى صد و چهل هزار، و بقول ديگر صد و هشتاد هزار نفر بوده اند. ] تخمين زده مى شدند به همراه حضرت حركت كردند. حتى پنج هزار نفر از مكه و عده اى حدود دوازده هزار نفر از اهل يمن- كه مسيرشان به سمت شمال نبود- براى درك مراسم غدير همراه حضرت آمدند.

< قبلی		بعدی >