'غدير'، اين نام مقدس، عنوانِ عقيده واساس دين ما است
غدير عصاره و نتيجه ى خلقت و چكيده ى تمام اديان الهى و خلاصه ى مكتب وحى است
غدير اعتقاد ماست، و فقط يك واقعه ى تاريخى نيست.
غدير، ثمره ى نبوّت وميوه ى رسالت است
غدير، تعيين خط مشى مسلمين تا آخرين روز دنيا است.
غدير، نه فراموش شدنى است نه كهنه شدنى!!
غدير، آبى است كه همه ى درختان و گل بوته هاى باغستانهاى توحيد براى تغذيه و رشد به آن نيازمندند.
غدير صراط است. با ايمان به غدير مى توان از اين صراط گذشت و گرنه لبه ى شمشيرى است كه هر منافق و ملحدى را دو نيمه خواهد ساخت
غدير، حساس ترين مقطع اسلام است كه در آغاز شكوفايى، دين خدا را از خطر حتمى دشمنان داخلى و خارجى در بُعد فكرى و معنوى نجات داد.
غدير، حافظ گذشته ى اسلام و ضامن بقاى آينده ى آن است، كه سياست گذار آن خداوند تعالى و اعلان كننده اش پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و مجرى آن دوازده امام معصوم عليهم السلام اند.
غدير عيد همه ى انسانيت است. آن روز آرزوى نهايى از خلقت انسان بيان شد و هدف انسانيت مشخص گرديد. آنان كه آن روز را ضايع كردند حق انسانيت را زير پا گذاشتند و حق ميلياردها بشر را ناديده گرفتند.
غدير در روح ما و از طينت ماست. ما با غدير به دنيا آمده ايم، و با زلالش كه با جانمان آميخته به ملاقات پروردگار خواهيم رفت
در نقطه ى غدير توقفى بايد ، كه با حقيقت انسان سر و كار دارد ، و در جهات مختلف وجودى او مؤثر است و تكليف دنيا و آخرتش را تعيين مى كند
هزار و چهارصد سال است كه شيعه زلال پر بركت غدير را به پاى درختان ولايت مى افشاند و از آن بيابانِ خشك، باغهاى پر ثمر اعتقادى و گلهاى زيباى محبت را پرورش مى دهد. خار و خس كينه هاى دشمن على عليه السلام را با برائت و لعن آنان ريشه كن نموده، و با حجتى قوى كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله به دستش داده مرزهاى غدير را به روى معاندين بسته و جرأت تعرّض را از آنان سلب نموده است. شهيدان غدير در عرصه ى هزار و چهارصد ساله ى آن، دنباله روى اوّلين شهيدان آن فاطمه و محسن عليهماالسلام و پيرو شهيدان با عظمت غدير در كربلا هستند. عاشورا مولود غدير و حافظ آن است؛ سنگرى رو در روى سقيفه!
در غدير چشمان پيامبر صلى اللَّه عليه و آله دور دستهايى را مى نگريست كه مى بايد كشتى اسلام آن را طى كند و هدف نهايى آن به ظهور برسد؛ و آينده هايى را در نظر داشت كه گرگهاى عقيده، اسلام را از داخل مورد تعرض قرار داده اند.
و اين بود كه دست على بن ابى طالب عليه السلام را گرفت و او را بلند كرد و از همانجا او را به همه ى نسلهاى تاريخ نشان داد و به عنوان جانشين خود معرفى فرمود.
اينك ما ميراث دار غديريم كه در قله ى عظمت آن به دنيا آمده ايم. امروز غدير فراتر از ديد دشمنانش، آفتاب خيره كننده اى است كه بر همه ى جهان مى تابد، و كشتى پُرقدرتش پهنه ى گيتى را درمى نوردد، و دست غرق شدگان فتنه هاى هزار و چهارصد ساله ى سقيفه را به گرمى مى فشارد و از گردابهاى سياه كفر و گمراهى به سبزگونه ى پُرطراوت خود مى رساند تا روحشان را صفايى تازه بخشد.
اى صاحب غدير غديريان از اوج غديرت سلام مى دهند، تعظيم مى كنند، بوسه بر دستت، بر پايت، بر خاك راهت مى زنند، و در برابر مقام علىِّ تو خود را بسيار كوچك مى بينند!... مگر بپذيرى شان...!؟
انگيزه تأليف اين كتاب
غدير، مجموعه وقايعى سرنوشت ساز است كه'خطبه ى غدير' شاخص ترين و زنده ترين سند آن است. اين خطبه، قانون نامه ى زير بنائى و آبروى ابدى اسلام است كه چكيده ى آن جمله ى 'مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاهُ' و نتيجه ى آن 'ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام' است.
غدير، در يك جمله ى كوتاه ويا يك سخنرانىِ مفصّل خلاصه نمى شود. در حاشيه ى اين خطابه، مطالب وجريانات بسيارى هست كه مى توانيم از مجموع آنها به عنوان 'واقعه ى غدير' ياد كنيم و تصوير كاملى از آن ترسيم كنيم.
آنچه در حاشيه ى سخنرانىِ غدير اتفاق افتاده، بصيرت لازم براى درك حقايقِ نهفته در اين واقعه ى عظيم و حتّى فهم بعضى عبارات وجملاتِ خطبه ى غدير را فراهم مى نمايد.
اگر وقايع اتفاق افتاده در غدير را بطور جداگانه بدانيم ولى ارتباط آنها با يكديگر براى ما روشن نباشد، واقعيّتهايى بر ما مخفى مى ماند كه ارتباط مستقيم با عقيده ى يك مسلمان دارد، و با در نظر گرفتن آنها پرده از علل انحراف اكثريّت مسلمين از ولايت وامامت علىّ بن ابى طالب عليه السلام برداشته مى شود.
جمع آورى وتنظيم اين فقراتِ تاريخ ودرك ارتباط آنهاست كه به يك مسلمان مى فهماند چرا پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله در آن شرائط خاصّ- براى اتحاد مسلمين در خطّ ائمّه ى معصومين عليهم السلام- اين خطابه ى مفصّل را در مراسمى با شكوه ايراد فرمودند و جانشينان خود تا روز قيامت را بطور رسمى به جهانيان معرّفى كردند، وبا اين همه چرا مسلمانان متفرق شده اند ويك دل ويك صدا پيرو جانشينان از پيش تعيين شده ى پيامبرشان نيستند؟
جا دارد پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله مسلمانان را مورد اين سؤال قرار دهد. وجدان هر مسلمانى خود را در مقابل اين خطاب مى بيند، وبر او ضرورى مى نمايد كه جريان غدير را با همه ى وسعت وعمقِ آن مورد مطالعه قرار دهد.
چنين انگيزه اى موجب تأليف اين كتاب گرديد، وما را بر آن داشت كه موضوع 'غدير' را با جزئيّاتش جمع آورى و به صورت كتاب حاضر تقديم نماييم.
اهداف كتاب
اكنون كه بحثهاى علمى در سند و متنِ حديث غدير، به دست بزرگانى چون علامه ى مجلسى وعلامه ميرحامد حسين هندى وعلامه ى امينى وديگر بزرگان كاملاً منقّح شده، لازم است با استفاده از زحمات آنان نگرشى عميق در خطبه ى مفصّلِ غدير صورت گيرد، ومحتواى آن با دقّت در شرايط خاصّى كه شخص اوّل عالَم وخاتم پيامبران اين سخنرانى را به عنوان مهمترين وآخرين پيام و در حدّ يك منشور دائمى براى مسلمين ايراد فرموده اند، بررسى شود.
براى اين مهمّ، ابتدا بايد جوّ حاكم بر جامعه ى اسلامى آن روز را مورد مطالعه قرار دهيم و جهات اهميّت واقعه ى غدير را بررسى كنيم؛ كه بخش اوّل بدان اختصاص دارد.
سپس كيفيت وقوع جريان غدير را با تمام جزئيّاتش در نظر بگيريم، كه از خروج پيامبر صلى اللَّه عليه و آله از مدينه آغاز مى شود تا آنچه حضرتش در مكه و ضمن مراسم حج به عنوان زمينه ى غدير فرمودند. كيفيت دعوت مردم براى حضور در غدير، خروج دستجمعى حجاج و حضور همه جانبه ى آنان در بيابان غدير، و آماده سازىِ زمينه هاى ظاهرى و روحى در غدير خم، شكل خطابه و مخاطِب و مخاطَبان و آنچه بعد از خطبه در طول سه روز در آن مكان مقدس انجام گرفت كه شامل بيعت و تهنيت و ظهور جبرئيل و معجزه ى الهى است؛ همه ى اينها در بخش دوّم كتاب آمده است.
همانطور كه بايد بدانيم همزمان با اين اقدام عظيمِ پيامبر خدا، منافقين ودشمنان اسلام هم مشغول توطئه و خيانت بودند و برنامه هاى ضدّ اسلام خود را پايه ريزى مى نمودند، و براى قتل آن حضرت نقشه مى ريختند. پيامبر صلى اللَّه عليه و آله هم از برنامه هاى آنان آگاه بود و با در نظر گرفتن شرايط اجتماعى، در حد امكان اقدامات آنان را خنثى مى نمود. بخش سوم اين موضوع را پيگيرى كرده است.
با اين زمينه ى بحث، در بخش چهارم نوبت آن مى رسد كه محتواى خطبه ى غدير را به صورتِ موضوعى مطالعه كنيم تا معلوم گردد اين منشور دائمى اسلام حامل چه پيامهايى است و بدين وسيله مطالعه ى متن عربى و ترجمه ى فارسى خطبه با بينش بيشترى صورت گيرد.
اشاره به بحثهاى علمى و استدلالى در مورد سند و متن حديث غدير بخش پنجم كتاب است.
در بخش ششم، متن عربىِ خطبه ى غدير كه با نُه نسخه مقابله شده، پس از تنظيم واعراب گذارى تقديم مى شود، ودر پاورقى هاى آن موارد اختلاف نسخه ها و توضيحات لازم ذكر مى گردد.
بخش هفتم، ترجمه ى فارسى خطبه ى كامل مطابق با متن عربى مقابله شده است.
نتيجه گيرى و تفسير گونه اى بر خطبه ى غدير در بخش هشتم انجام شده است.
در بخش نهم، مطالبى پيرامون 'عيد و جشن غدير' و اهميّت و چگونه عيد گرفتن آن ذكر شده است، تا با احياى اين شعار بزرگ اسلام، با امامانمان تجديد بيعت كرده باشيم.
بخش دهم نگاهى به تاريخچه ى غدير و آثار آن در روزشمار تاريخ اسلام در طول چهارده قرن است؛ ثابت مى كند كه اقدامات پيامبر عظيم الشأن در آن مقطع حساس چقدر حساب شده بوده كه اينگونه در آينده ى بلند مدت مسلمين مؤثر و كارساز واقع شده است.
اينها اهداف در نظر گرفته شده در اين تأليف است كه ان شاءاللَّه در بخشهاى جداگانه ى اين كتاب پيگيرى خواهد شد. نتايجى كه عرضه مى شود مرهون زحمات علماى بزرگ شيعه است كه اين اسناد و مدارك را براى ما حفظ كرده اند و متون حديثى و تاريخى آن را مورد تحقيق و تدقيق قرار داده اند.
تذكر اين نكته ضرورى است كه آنچه در ترسيم واقعه ى غدير آورده ايم فقط با استناد به مدارك و دقت لازم در جزئيات عبارتهاى متون بوده و حتى يك كلمه به عنوان تخمين و تخيل و ساخته هاى داستانى در آن بكار نرفته است.
منابع كتاب
فهرست دقيق و جامعى از منابع شيعه و سنّى در باره ى غدير در آخر كتاب حاضر با آدرس دقيق هر مورد ارائه شده است.
از آنجا كه علّامه شيخ حر عاملى و علامه ى مجلسى و علامه ى بحرانى و علامه ى امينى رضوان اللَّه عليهم، در چهار كتاب اثبات الهداة "ج 2" و بحار الأنوار "ج 37" و عوالم العلوم "ج 3:15" و الغدير "ج 1" بطور كامل و جامع، مطالب مربوط به 'غدير' را جمع آورى كرده اند، در سايه ى زحمات اين بزرگان براحتى مى توان به اسناد و مدارك مربوط دست يافت.
پس از تكميل اين نوشته، بيش از 50 كتاب مهم كه- مستقلاً در موضوع غدير تأليف گرديده- مورد مطالعه قرار گرفت و از آنها نيز استفاده شد.
اين كتاب بار اوّل در هزار و چهارصد و پنجمين سالروز غدير، در سال 1415- بهار 1374 و براى بار دوم و سوم و چهارم در سالهاى 1417 و 1418 و 1420 به چاپ رسيد. اينك چاپ پنجم كتاب با نكاتى تازه تقديم مى شود:
باز يافته هاى مربوط به بخشهاى نُه گانه.
مقابله ى متن خطبه با دو نسخه ى ديگر.
افزودن بخش دهم با عنوان 'پرونده ى باز غدير تا قيامت'.
كتاب حاضر به عنوان گامى در راه وفا به وعده ى آن روز كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله براى رساندن پيام غدير از ما پيمان گرفت، و زمينه اى براى بررسى و مطالعه ى عميق تر در اين واقعه، به درياى بيكران غدير تقديم مى گردد.
به اميد روزى كه با ظهور صاحب غدير حضرت بقيةاللَّه الاعظم ارواحنا فداه و عجّل اللَّه فرجه، تحقق عملى 'مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاهُ' را به تماشا بنشينيم، و كنار شمع وجودش معناى 'اَللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ' را از عمق جان احساس كنيم، و با يارى او اوج 'اَللَّهُمَّ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ' را به نمايش بگذاريم، و 'غدير' را آنگونه كه در 'خُم' ريختند بيابيم و بچشيم و لذت ببريم.
قم، محمدباقر انصارى زنجانى خوئينى
عيد غدير 1421، زمستان 1379